Эратычны струмень у беларускай літаратуры
Эратычны струмень у беларускай літаратуры — рэдкі, але значымы феномен, які пачынае развівацца ў постасавецкі перыяд, калі аўтары пачалі абыходзіць цензуру метафарамі і фрагментарычнымі апісаннямі. Гэта дазваляе паказаць эвалюцыю ад стэрыльнасці (“у нас сэксу няма”) да інтымнай адкрытасці.
Альгерд Бахарэвіч: “Сарока на шыбеніцы” або У нас сэкс ёсць.
У гэтым рамане эротыка перадаецца праз грубыя, але эмацыянальныя сцэны — напрыклад, стычка паміж маладымі героямі ў кустах, дзе апісаны пацалунак. Гэта не толькі пачуцці, але і сімвал руйнавання табу, які адлюстроўвае хаос 90-х гадоў у Беларусі.
“Цалавацца Эдзік зусім ня ўмеў. Вераніка й сама не была спэцыялістам у гэтай галіне, не магла яна на той час і пахваліцца вялікім досьведам, але ведала — ведала кончыкамі пальцаў, міжножжам, жыватом, унутраным бокам каленяў — што пацалунак, сапраўдны пацалунак, ёсьць усё ж чымсьці іншым.
Ен цалаваўся мокра, так, што й мікраскапічныя валаскі пад носам Веранікі, і яе шчокі, і падбародзьдзе шторазу апыналіся ў ягонай клейкай сьліне, быццам яна апусьціла твар у сочыва
Язык Эдзіка старанна лез Вераніцы за зубы, яна нарэшце пускала яго, без агіды, але насьцярожана адзначаючы, што ён там робіць. А рабіў ён вось што: заміраў разгублена над яе языком (Вераніка саромелася напачатку пускаць свой язык у дзеяньне, і ён ціха ляжаў унізе, сьціпла й нібыта апусьціўшы вочы — як і належыць цнатліваму ружоваму стварэньню), a потым, спахапіўшыся, пачынаў кідацца як шалёны ва ўсе бакі.”
Тое, аб чым ня можна было гаварыць публічна ў літаратуры і культуры апошнія семдзесят гадоў, пачало прарывацца праз шматлікія табу і ў рэшце рэшт беларуская мова папоўнілася новымі нязвыклымі словамі “похва”, “цнота”, “дупа”, “міжножжа” і выразамі”, а словы “прага” і “жаданне” напоўніліся нейкім дарослым інтымным сэнсам.
Кніга даступна да чытання і запампавання па спасылцы.
Людміла Рублеўская. Жаноцкасць і пошукі гендарных узаемаадносін.
Цікавай спробай Л. Рублеўскай зразумець сутнасць гендарных узаемаадносін з’яўляюцца «Старасвецкія міфы горада Б*». Пісьменніца падкрэслівае нязменнасць, універсальнасць міфаў у раскрыцці паняцця жаноцкасць і мужчынскасць.
„— Мужчына — істота прымітыўная,— цвёрда сказала мадам Касіо.— Варта толькі добра падумаць і знайсці яго слабае месца. ”
У кнізе “Замак месячнага сяйва” яна звяртаецца да легендарных жанчын нашай гісторыі – Рагнеды, Ефрасінні Полацкай, Каралевы Боны, Цѐткі – з мэтай выявіць значэнне жаноцкасці.
Жанкі!
Такі наш выбар будзе
Паўсюль, няўмольна і адвечна:
Ці – крыж на маладыя грудзі,
Ці – церам зь цемрай чалавечай.
У творах Людмілы Рублеўскай выразна кідаецца ў вочы эротыка ў кантэксце жаночай сэксуальнасці, дзе гераіні шукаюць ідэальных партнёраў, пераўвасабляючы будзённае ў “казачныя” фантазіі.
Кніга даступна да чытання і запампавання па спасылцы.
Яўгенія Янішчыц. “Інтымны струмень” праз “туман пачуццяў”
Інтымную лірыку Яўгеніі Янішчыц можна вызначыць як трагічную, за выключэннем ранніх вершаў, дзе прасочваецца адно — прага кахання, прадчуванне яго, мары пра прыгожае будучае.
Яўгенія Янішчыц
Трагічнасць у тым, што паэтка і ў больш сталым узросце не змагла аддзяліць жыццѐ ад мары. Праз аўтабіяграфічныя матывы эротыка тут інтымная і рэфлексійная — сцэны нерастрачанай любві з апісаннем целеснай блізкасці, дзе рухі рук і цел праблёскваюць праз туман пачуццяў. Гэта пераход ад лірыкі да прозы з гендарным аналізам.
“Я дыханнем цябе абаўю,
Зберажы гэты промень, і лета,
I жаноцкую рэўнасць маю,
За якой чысціня на паўсвета.
Я не кінуся шчасця шукаць,
На самоце галубіць патоля.
Буду мудра і светла маўчаць,
Як бярозка між чыстага поля.”
Пра жыццё і таямнічы сыход з жыцця Яўгеніі Янішчыц можна прачытаць тут.
Трыванне эратычнага дыскурсу пад цяжарам рэчаснасці
У савецкая цэнзуры у 20 ст. (і раней пад імпэрыяй) сэкс разглядаўся як “буржуазная разгустоўнасць”, а не як частка чалавечай прыроды. Пісьменнікі пісалі і ідэалізавалі “пралетарскую маральнасць”,працу і патрыятызм, а не цела і пачуцці, і гендарную прыналежнасць. Таму пасля падзення “імперыі саветаў” у беларускай літаратуры на пэўны час прабіўся струмень эратычнасці.
Эротыка не знікае і ў сучасных палітычных рэаліях, а транасфармуецца ў анлайн-часопісы або самавыдад, дзе ЛГБТ+ і інтымныя матывы жывуць у андэрграундзе. Такім чынам можна свярджаць, што сучасная беларуская літаратура — гэта трыванне эратычнага дыскурсу пад цяжарам рэчаснасці.
Падпісвайцеся на наш Telegram-канал!
ЛГБТК-міграцыя. Вялікі даведнік па пераездзе ў бяспечную краіну
